Κωστής Παλαμάς «Ο δωδεκάλογος του γύφτου»

Η ποίηση του Παλαμά με συγκινεί. Με συγκινεί σε ένα τόσο βαθύ σημείο της καρδιάς μου, που δεν ήξερα ότι μπορεί να φτάσει ποτέ κάποιος ήχος ή μια εικόνα. Αλλά ο Παλαμάς το κάνει. Την πρώτη φορά που διάβασα τον Δωδεκάλογο του Γύφτου οικτιρούσα την φωνή μου, που ούτε σε τρεις ζωές δεν θα μπορέσει να μιλήσει με τον λόγο του. Ο Παλαμάς δεν είναι μαγεία, είναι ένα μικρό θαύμα.

k-palamas

Κ’ έκραζες βραχνά- το κράξιμο σου
Δεν μπορώ να τ’ απολησμονήσω,-
Κ’ έκραζες: «Φωτιά! Να κάψω τον Παράδεισο»
Κ’ έκραζες: «Νερό! Την κόλαση να σβήσω!»

Αυτή την φορά πέρα από την απόλαυση του ίδιου του λόγου, έσκυψα με προσοχή πάνω από το κείμενο για να αποκρυπτογραφήσω το νόημα.
Σε αυτό το ποίημα ο Παλαμάς γίνεται ο “Ποιητής Μύστης”, χρησιμοποιεί συμβολισμούς για να μιλήσει για παγκόσμια ζητήματα. Ο Γύφτος του αντιπροσωπεύει τον ποιητή, καλλιτέχνη και πνευματιστή που σπάει τα κατεστημένα, που αρνείται τα σύμβολα, που καταφέρνει να μην είναι τίποτα από όσα θέλει να είναι ο υπόλοιπος κόσμος και έτσι καταφέρνει να γίνει τα πάντα. Βεβηλώνει τους θεούς, ξεπερνά τους αρχαίους.

ω της πλάνης γιγαντέματα,
θεοί εσείς αλίμονο σας!
Απ’ την ώρα που άλλος ο άνθρωπος
ξεβαλλικέψη εμπρος σας,
(…)
και τον ήλιο πως του κρύβετε
βλέποντας, και για ν’ αναψη
μια φωτιά για φως, για ζέσταμα
πάρη κ σας κάψη!

Και ζει. Ερωτεύεται με πάθος, δουλεύει πολύ, αλλά σε ότι τον ευχαριστεί. Μαθαίνει τέχνες, είναι περίεργος για την ζωή και σε αυτήν πέφτει με φόρα. Και ζει. Μόνο τότε συναντιέται με τους Θεούς, όχι προσκυνώντας, αλλά όταν με την τέχνη του, τους συγκινεί και έρχονται αυτοί σε αυτόν.

Άσοφε, σοφέ και θεοσεβούμενε,
Δίγνωμε και ίσε
Κι άθεε, καταπάνου μας σκοντάφτεις
Όποιος είσαι.
(…)
Τώρα γύρε εδώ, κι απάνου μας
Καθρεφτίσου…
Σ’αεροφέρνει ίσα μ’εμας, κ’ υψώνει, σε άνθρωπε
Το βιολί σου.

Γιατί διάλεξε ο Παλαμάς έναν “γύφτο” για να μιλήσει για τα θέματα που τον απασχολούν; Γιατί μόνο ένα πλάσμα χωρίς πατρίδα, χωρίς να προσκυνάει έθνη, ήρωες, θεούς μπορούσε να μιλήσει με αυτά τα λόγια. Ο ήρωας του τριγυρνάει μέσα στην Κωνσταντινούπολη, την χαμένη δοξασμένη πατρίδα των Ελλήνων και τι είναι για αυτόν; Μια ακόμα πόλη που θα πέσει.
Με αυτό το επικό, όμορφη ποίημα ο Παλαμάς αναιρεί όλα τα ιδεώδη και μας θυμίζει ότι τι είναι; Ιδέες. Πεθαίνεις για το χώμα, πεθαίνεις για τα ιερά, κλαίς παλιούς ήρωες που ποτέ δεν γνώρισες, μα απλώς για αυτούς άκουσες. Ο ήρωας του περιφρονεί όλα αυτά και τι κάνει; Κάνει πατρίδα του κάθε χώμα, καλεί τους θεούς κοντά του με την δουλειά του και γίνεται αυτός ήρωας και θεός του εαυτού του. Γίνεται υπεράνθρωπος!
“ειμ’ εγω των άθεων ο προφήτης κ’ η ζωή μου είναι το θάμα”

Να επισημάνω εδώ, ότι γίνεται αισθητή η επιρροή της νιτσεικής φιλοσοφίας σε όλο το ποίημα.
Εν κατακλείδι λατρεύω την ποίηση του Παλαμά. Η ποίηση του είναι αυτός ο εκρηκτικός συνδυασμός επίπονης προσωπικής εργασίας που φέρνει η αληθινή παιδεία με την βαθιά αντίληψη του κόσμου κ του λόγου, που πραγματικά νομίζω μου λείπει από τους σύγχρονους καλλιτέχνες. Είναι γεγονός πως στην μελέτη μου για τον Δωδεκάλογο, προσπάθησα να αναλύσω εν μέρει το νόημα του ποιήματος, αλλά για εμένα δεν έχει τόση σημασία. Ο λόγος για αυτό είναι, ότι η γλώσσα του είναι τόσο περίτεχνη, τόσο υπέροχη τόσο μουσική, που όπως λέει κ ένας πολύ αγαπημένος μου φίλος, για έναν άλλο μεγάλο έλληνα λογοτέχνη «Η γλώσσα του είναι τόσο ωραία που κ για την αναπαραγωγή του κορμοράνου να έγραφε εγώ θα έμενα έκπληκτος μόνο και μόνο από την αφήγηση του»

25682077


O Κωστής Παλαμάς είναι ο κορυφαίος εκπρόσωπος της «γενιάς του 1880» που ανανέωσε την ελληνική λογοτεχνία μετά την περίοδο του ρομαντισμού και χαρακτηρίστηκε ως «παλαμική γενιά».
Ο Παλαμάς δημοσίευσε την πρώτη του ποιητική συλλογή «Τα τραγούδια της πατρίδος μου» το 1886, γραμμένο στην δημοτική και θα εξελισσόταν σε μια από τις ηγετικότερες μορφές, στον αγώνα για την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας, στα γράμματα. Ακολούθησαν πολλές συλλογές μέχρι που στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 20 αιώνα, είδαν το φως της δημοσιότητας οι μεγάλες του συνθέσεις «Ο δωδεκάλογος του γύφτου» (1907) και «Η φλογέρα του βασιλιά» (1910). Είναι το σημείο καμπή οπού περνάει από τον Παρνασσισμό στον Συμβολισμό και στον «ποιητή- μύστη», που μέσω της ποίησης εκφράζει την ουσία της ύπαρξης του και του κόσμου ολόκληρου.
Το 1925 ο Παλαμάς τιμήθηκε με το κρατικό Αριστείον Γραμμάτων και Τεχνών και το 1926 αποτέλεσε ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Ακαδημίας Αθηνών.
Ο Παλαμάς μπόρεσε να εκφράσει στο έργο του τις ανησυχίες και τα προβλήματα του ατόμου και του κοινωνικού συνόλου, την αισιοδοξία της ζωής, το αίτημα της κοινωνικής προόδου και τον αγώνα ενός ολόκληρου λαού.
Ο θάνατός του το 1943 στους χαλεπούς καιρούς της γερμανικής κατοχής, έλαβε τη σημασία εθνικής απώλειας και η κηδεία του εξελίχθηκε σε αντιστασιακή πράξη καθώς χιλιάδες άνθρωποι έψαλαν τον εθνικό ύμνο μπροστά σε άγημα ενόπλων Γερμανών.

Advertisements

Νικολέτα Παπαδάκη

Αγαπάω τα βιβλία και την ιστορία, να ασχολούμαι με βιογραφίες ανθρώπων που έζησαν κάποτε και να ξεθάβω τα πιο κρυφά τους μυστικά. Μα πιο πολύ απο όλα έχω πάθος με την λογοτεχνία. Μπορώ να περάσω ατελείωτες ώρες παρέα με ένα καλό βιβλίο σε σημείο που να ξεχάσω να φάω και να κοιμηθώ, και φυσικά μου αρέσει να μιλάω για όλα αυτά. Οπότε... ναι, έχω σκοπό να ζαλίσω πολύ κόσμο... Σχολιάζω βιβλια στο goodreds, εδώ θα βρείτε το προφίλ μου https://www.goodreads.com/user/show/13362307-nikoleta. Μπορείτε να διαβάσετε κείμενα μου και στην στήλη βιβλίου της ιστοσελίδας MAXMAG.

One comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s