Ελία Καζάν – Η σκοτεινή πλευρά ενός θρυλικού σκηνοθέτη

Ο Ελία Καζάν (Ηλίας Καζαντζόγλου) γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1909. Απο εκεί έφυγε με τους γονείς του στην ηλικία των τεσσάρων χρόνων, αρχικά για Γερμανία κι έπειτα για την Αμερική. Σπούδασε στο τμήμα υποκριτικής του Γέιλ και συνέχισε τις σπουδές του στο θέατρο στο Γκρουπ Θίατερ.

Η σπουδαία καριέρα του ξεκίνησε απο την δεκαετία του ’30 αλλά τις τεράστιες επιτυχίες του θα τις γνωρίσει όταν πλέον θα πάρει την θέση του σαν σκηνοθέτης πίσω απο τις κάμερες. Οι ταινίες «Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν», «Το μεγάλο κατηγορώ», η «Συμφωνία κυριών» όπου ήταν η ταινία που του έδωσε και το πρώτο του Όσκαρ, το «Λεοφορείον ο Πόθος»  είναι μόνο κάποιες απο τις τεράστιες επιτυχίες του.

Το 1948 ιδρύει μαζί με με τον Ρόμπερτ Λιούις και την Τσέριλ Κρόφορντ το Actor’s Studio στη Νέα Υόρκη όπου ανέδειξε τεράστια ταλέντα στον κόσμο της υποκριτικής τέχνης.

Το 1952 όμως ο γερουσιαστής ΜακΚάρθι θα ξεκινήσει έναν πόλεμο στους αριστερούς καλλιτέχνες ιδρύοντας την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων. Ο Ελία Καζάν θα του καταδώσει αρκετούς καλλιτέχνες και όχι μόνο, ως κομμουνιστές. Ανάμεσα σε αυτά τα ονόματα είναι: Ζυλ Ντασέν, Τζόζεφ Λόουζι, Τζον Γκάρφιλντ, Κουρτ Γουέιλ, Πόλα Στράσμπεργκ. Το αποτέλεσμα ήταν να ξεκινήσουν δίκες, διώξεις, αναγκαστικές μεταναστεύσεις και καταδίκες. Ο Ζυλ Ντασέν αυτοεξορίστηκε στην Ευρώπη και δήλωσε πως δεν θα συγχωρήσει ποτέ τον Καζάν.

Η φήμη του Καζάν αμαυρώθηκε για πάντα. Μετά απο αυτό το γεγονός συνέχιζε να βγάζει στον κινηματογράφο μεγαλουργήματα όπως το «Βίβα Ζαπάτα», «Ανατολικά της Εδέμ» και  τη «Λάσπη στα αστέρια». Το 1954 γυρίζει την εκπληκτική ταινία «Λιμάνι της Αγωνίας». Πολλοί λένε πως αυτή η ταινία γυρίστηκε ως ένα είδος απολογίας του σκηνοθέτη απέναντι στην προδοσία του, γι’ αυτό και το σενάριο που διάλεξε ήταν του Άρθουρ Μίλερ όπου ήταν και αυτός στις μαύρες λίστες που παραδόθηκαν στον γερουσιαστή ΜακΚάρθι. Βέβαια το όνομα του Μίλερ, αφού είχε εκδιωχθεί απο το Χόλιγουντ δεν φάνηκε πουθενά στην ταινία, αντιθέτως γράφτηκε το όνομα του Μπαντ Σούλμπεργκ που ήταν κι αυτός ένας απο τους πληροφοριοδότες. Αμέσως μετά την ταινία ο Άρθουρ Μίλερ γράφει το «Ψηλά απο τη γέφυρα» σαν απάντηση στον Καζάν, όπου δεν δίνει καμία δικαιολογία στον «προδότη».

Το 1976 γυρίζει την ταινία «Ο τελευταίος των μεγιστάνων» με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο που ήταν και η τελευταία του. Δεν είχε εμπορική επιτυχία. Απο εκείνη τη στιγμή κι έπειτα αποσύρεται και αφοσιώνεται στη συγγραφή βιβλίων, όπου συνάδελφοι του σκηνοθέτες τα μεταφέρουν στην οθόνη.

Το 1999, στην απονομή των Όσκαρ του απονεμήθηκε τιμητικό  βραβείο για τη συνολική του προσφορά στον κόσμο του κινηματογράφου. Στις οθόνες φάνηκε ότι σηκώθηκε μόνο το μισό θέατρο να χειροκροτήσει  καθώς αυτό που έκανε τη δεκαετία του ’50 δεν μπορεί να ξεχαστεί, ούτε να συγχωρεθεί. Ο Νικ Νόλτε που ήταν ένας απο αυτούς που δεν χειροκρότησαν δήλωσε:

«Ο Μάρτι (Μάρτιν Σκορσέζε) και ο Μπόμπι (Ρόμπερτ ντε Νίρο) τον έβγαλαν στη σκηνή (…) Δεν το ήξερα αυτό, δεν ήξερα ότι εκείνοι θα τον παρουσιάσουν. Οχι ότι θα άλλαζε η απόφασή μου. Υπάρχουν εκείνοι που το παίζουν καλοί και χειροκροτούν. Τους ξέρεις αυτούς τους τύπους – ο Σπίλμπεργκ, ο Τομ Χανκς κάτι καλά παιδιά που δε θέλουν φασαρίες. Αλλά για τον Εντ Χάρις, για μένα και για μερικούς άλλους δεν είναι έτσι τα πράγματα. Δεν υπήρχε περίπτωση να χειροκροτήσουμε…».

Εκείνο το βράδυ χάλασε για πάντα και η φιλία του Νικ Νόλτε με τον Σκορσέζε για αυτή του την επιλογή. Ο Σκορσέζε άλλωστε είχε δηλώσει πως κατατάσσει τον Καζάν ως έναν απο τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες και πως έχει επηρεαστεί βαθιά πο αυτόν. Πως απο την στιγμή που κατέδωσε τους φίλους του στον ΜακΚάρθι υπήρξε μετάβαση από το στάδιο του ταλαντούχου σκηνοθέτη σε αυτό του αληθινού δημιουργού.

Ενας βιογράφος του, λέει ότι ο Καζάν δεν πρόδωσε όλους τους συντρόφους που είχε στον κομματικό πυρήνα στον οποίον ανήκε. Πρόδωσε μόνο όσους μισούσε. Ηταν, λέει, «ο τύπος του αποκεφαλιστή». Ο ίδιος χρόνια μετά δήλωσε σε κοντινούς του ανθρώπους ότι «αναγκάστηκε», ότι όταν τον κάλεσε ο αρχηγός του FBI για κατάθεση τον απείλησε λέγοντας του «αν δεν δώσεις ονόματα, δεν πρόκειται να ξανακάνεις ταινία σ’ όλη σου τη ζωή».  Στους Τάιμς όμως ο ίδιος είχε κάνει μια εντελώς διαφορετική δήλωση: Οτι έπρεπε να αποκαλυφτεί το σχέδιο του διεθνούς κομμουνισμού να υποτάξει τον αμερικανικό λαό, ότι «η μυστικότητα εξυπηρετεί τον κομμουνισμό». Άλλοι πάλι είπαν πως το επόμενο πρωί της προδοσίας του ξύπνησε με 400.000 δολάρια στην τσέπη του.

Πέθανε στις 28 Σεπτεμβρίου 2003 στην Νέα Υόρκη. Εμείς ας πούμε ότι θα τον κρίνει μόνο η ιστορία.

Πηγές:

https://dimartblog.com/2014/09/28/%CE%B5%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B6%CE%AC%CE%BD-%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%BF%CF%84%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%B9%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CF%8C%CF%82-%CE%BC%CE%B5/,

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BB%CE%AF%CE%B1_%CE%9A%CE%B1%CE%B6%CE%AC%CE%BD

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=438562,

http://flix.gr/news/nik-nolte-de-xeirokrothsa-ton-kazan-exasa-to-mello.html

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s