Ο Ζητιάνος του Ανδρέα Καρκαβίτσα Σενάριο- Εικονογράφηση: Kanellos Cob

Πρόσφατα διάβασα μία δημοσίευση για την κυκλοφορία του Ζητιάνου σε graphic novel (graphic novels είναι τα αυτοτελή κόμικ, τα οποία παρουσιάζουν το θέμα τους σε ένα μεγάλο τεύχος και όχι σε συνέχειες). Αμέσως άρχισαν να ξεπηδούν μέσα μου διάφορες απορίες και σκέψεις.

Αρχικά, προσπάθησα να θυμηθώ αν όντως έχω διαβάσει τον “Ζητιάνο” του Καρκαβίτσα ή είχα πάρει μια γεύση από κάποιο απόσπασμα στο σχολείο. Είναι σίγουρα ένα πασίγνωστο έργο, για το οποίο οι περισσότεροι θυμόμαστε στο περίπου την υπόθεση. Μετά αναρωτήθηκα πώς θα το μεταφέρουν σε σκίτσα, σε συνδυασμό κυρίως με την τόσο ιδιαίτερη γλώσσα του Καρκαβίτσα, που τη γνώριζα από τα “Λόγια της Πλώρης”. Αφού διάβασα την παρουσίαση του έργου, καθώς και μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη του δημιουργού, αποφάσισα να το αγοράσω.

“Κάθε τόπος και άνθρωπος”

Έτσι ξεκινάει η ιστορία με τα κεφάλαια, αλλά και πολλές φράσεις στο κείμενο αυτούσια από το αρχικό έργο. Θα απολαύσετε γλώσσα, πλούσια, ζωντανή, με ντοπιολαλιά, αμεσότητα, σκληρότητα. Η σκληρότητα είναι κεντρικό κομμάτι, αφού ο Καρκαβίτσας περιγράφει με νατουραλισμό, με ιδιαίτερη οξυδέρκεια τις κοινωνικές ομάδες, τα πάθη τους, τις αντιλήψεις, τη δουλοπρέπειά τους, τον ανταγωνισμό, την εχθρότητα, την προσπάθεια για επιβίωση -όχι σε συνθήκες πολέμου- αλλά μέσα σε μια σκληρή κοινωνία, όπου τα κορίτσια θεωρούνται βάρος και οι γυναίκες τρέμουν μήπως γεννήσουν άλλο ένα θηλυκό. Ωστόσο, πώς θα μεταφερθούν όλα αυτά σε εικόνα;

001-128_ZHTIANOS.indd
“Ενοίκιαζεν από φτωχούς γονέους παιδιά κουτσά, κουλά, τυφλά, άλαλα, τα εγύμναζε κάμποσο καιρό στα μυστήρια της ζητιανιάς…”

 

 

Ο σχεδιαστής του graphic novel, ο Kanellos Cob, έχει υπηρετήσει επάξια το κείμενο. Με καθαρά σκίτσα και ακρίβεια στην πλοκή έχει καταφέρει να μας μεταφέρει την υπόθεση και την ατμόσφαιρα του έργου καρέ καρέ με δεξιοτεχνία. Ο αναγνώστης παρακολουθεί άνετα την αλληλουχία των εικόνων, σε ένα ζυγισμένο σενάριο με την απαραίτητη σκηνοθετική οικονομία, ώστε τίποτα να μη φαντάζει περιττό ή κουτσουρεμένο χάριν ευκολίας. Ωστόσο, έχει δώσει και τη δική του πινελιά αφήνοντας τη φαντασία του ελεύθερη ειδικά στις σκηνές όπου καταλαμβάνουν ολόκληρη τη σελίδα, όπως εκεί όπου οι Διάβολοι μοιράζουν τα βασίλεια της Γης, ή εκεί όπου ο Τζιριτόκωστας ως άλλος Θεός ή Δαίμονας ραίνει τις γυναίκες που έχουν επενδύσει στα βοτάνια του.

Να σημειώσουμε ότι μεγάλο μέρος του κειμένου είναι αυτούσιες φράσεις από το έργο τού Καρκαβίτσα, σε συνδυασμό με κάποιες φράσεις από τον σχεδιαστή προς διευκόλυνση της διήγησης.

001-128_ZHTIANOS.indd
“Και όταν οι διάβολοι ηθέλησαν να μοιράσουν τη γη σε βασίλεια, κανένας από αυτούς δεν εδέχθηκε να πάρει στο κράτος του τα Κράκουρα”.

 

 

001-128_ZHTIANOS.indd
“Αλλά οι περισσότερες ήθελαν τους εσμάδες και τα καββαλιστικά σημεία, τα παράδοξα σχήματα και τα τερατώδη μονογράμματα…”

 

Άλλες σκηνές που ξεχώρισα, είναι η απεικόνιση του χορού των ζητιάνων, του “Κουτσοκουλόστραβου”, και το πώς τον εμπλούτισε ο Τζιριτόκωστας με την πονηρή ιδιοσυγκρασία του, αλλά και ολόκληρο το κεφάλαιο με τίτλο “Ο Βρυκόλακας”. Εδώ θα μεταφερθούμε νοερά στην πνιγηρή μυστικιστική μπλε ατμόσφαιρα του σχεδιαστή και θα νιώσουμε στο πετσί μας την παράνοια των ανθρώπων, που τους παρασύει ο Τζιριτόκωστας με τη σουβλερή μορφή του.

Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό κείμενο που ξεμπροστιάζει όλη την κοινωνική παθογένεια και δημιουργεί πολλές σκέψεις στον αναγνώστη. Το προτείνουμε και το θεωρούμε μια πολύ φρέσκια προσπάθεια από τις εκδόσεις Polaris. Είναι μια ευκαιρία για το νεότερο κοινό να έρθει σε επαφή με αυτά τα κείμενα, που δύσκολα θα διάβαζε, αλλά και για οποιονδήποτε να θυμηθεί ένα αριστούργημα της λογοτεχνία μας.

001-128_ZHTIANOS.indd
“Εσυλλογιζόταν πως άδικα έχασε τον ύπνο του και εκακοπάθησεν όλη τη νύχτα…”

Υπόθεση:

Μερικά χρόνια μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος, φτάνει στο χωριό Νυχτερέμι στις εκβολές του Πηνειού ο επαγγελματίας ζητιάνος Τζιριτόκωστας, ένας αδυσώπητος εκμεταλλευτής της ανθρώπινης αδυναμίας. Με αποκλειστικό σκοπό τον προσωπικό πλουτισμό, ο Τζιριτόκωστας θα χειραγωγήσει επιδέξια τους αμόρφωτους, δεισιδαίμονες και με πρωτόγονα ένστικτα κατοίκους του χωριού και σε λίγες μόνον ημέρες θα τους οδηγήσει στην καταστροφή και τον αφανισμό. Χρησιμοποιώντας γλώσσα που συναιρεί αριστοτεχνικά τη δημοτική με το λαϊκό ιδίωμα, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας θρυμματίζει την «κρούστα» της ηθογραφίας και προχωρά σε ανελέητη και καυστική κριτική της ελληνικής κοινωνίας των καιρών του. Ταυτόχρονα, δημιουργεί απόλυτα ρεαλιστικούς και με εντυπωσιακό ψυχογραφικό βάθος χαρακτήρες, με τον Τζιριτόκωστα, που παραπέμπει στον λαϊκό μύθο του περιπλανώμενου διαβόλου, να αναδεικνύεται μία από τις εμβληματικότερες «φιγούρες» της νεοελληνικής γραμματείας. Εν τέλει, ο συγγραφέας συνθέτει τη σκοτεινή τοιχογραφία μιας κοινωνίας που βρίσκεται στα σύνορα του «παλιού» και του «νέου», ενώ με τον τελικό θρίαμβο του Κακού υπενθυμίζει ενοχλητικά τη διαρκή οδύνη της ανθρώπινης φύσης. Ο Ζητιάνος, το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα του Καρκαβίτσα, διαβάστηκε από πολλές γενιές Ελλήνων και επηρέασε κορυφαίους μεταγενέστερους συγγραφείς. Σήμερα θεωρείται ένα κλασικό κείμενο της εγχώριας νατουραλιστικής (ρεαλιστικής) λογοτεχνίας και συγκαταλέγεται στα σπουδαιότερα έργα της νεότερης πεζογραφίας μας.

ZitianosCover_high.jpg

Ο Ζητιάνος

του Ανδρέα Καρκαβίτσα

Σενάριο- Εικονογράφηση: Kanellos Cob

Επιμέλεια σεναρίου: Γιάννης Ράγκος
Επιμέλεια εικονογράφησης: Γιώργος Γούσης
Επιμέλεια κειμένου-διόρθωση: Αθανασιος Τζ. Φερμίν

Εκδόσεις: Polaris

 

Για το Lovart’s Corner

Κωνσταντίνα Κοράκη

Ακούω μουσική, διαβάζω, γράφω, σκέφτομαι και απορώ με όσα συμβαίνουν γύρω μας. Έχω γράψει δύο βιβλία, την “Ανταριασμένη” και τη “Σαφένια”, και έχω ολοκληρώσει μια νουβέλα, η οποία κοντεύει να βρει τον δρόμο της. Καμιά φορά αρθρογραφώ, κιόλας, ή γράφω διηγήματα.

Ιστολόγιο

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s