Ο Georgi Gospodinov και οι υπέροχες σκέψεις του: Φυσικό Μυθιστόρημα & Περί φυσικής της Μελαγχολίας

Μπορεί το 2020 να μην είναι μια καλή χρονιά για την ανθρωπότητα (και δεν έχει τελειώσει ακόμη!), είναι όμως και η χρονιά που γνώρισα τον Georgi Gospodinov και αυτό την κάνει μια ιδέα πιο συμπαθητική.
Τον ξέρετε τον Georgi Gospodinov;
Δύο βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά, τα διάβασα και τα δύο φέτος. Πρώτα το Περί φυσικής της μελαγχολίας και μετά το Φυσικό μυθιστόρημα (αν και αυτός τα έγραψε ανάποδα).
Εμένα πολύ μ’αρέσει αυτός ο κύριος και οι random σκέψεις του. Και τα δύο βιβλία περιστρέφονται το κάθε ένα γύρω από το δικό του θέμα, η αφήγηση όμως δεν είναι γραμμική, είναι λίγο συνειρμική, λίγο χαοτική, χωρίς όμως να χάνεσαι ή να μπερδεύεσαι υπάρχει μια λογική στο χάος μια τάξη στις σκέψεις και τις ιδέες του.

Κάθε δευτερόλεπτο σε αυτόν τον κόσμο υπάρχει ένας κύκλος από ανθρώπους που κλαίνε και ένας λίγο μικρότερος από ανθρώπους που γελάνε. Υπάρχει όμως κι ένας τρίτος κύκλος που ούτε κλαίει ούτε γελάει πια. Ο πιο θλιμμένος απ’ όλους. Γι’ αυτόν θέλω να μιλήσω.

50490291._SY475_Το Φυσικό μυθιστόρημα, από το οποίο θα ξεκινήσουμε, περιστρέφεται γύρω από το χωρισμό με την γυναίκα του. Ο συγγραφέας σε ρόλο αφηγητή, προσπαθεί να διαχειριστεί το γεγονός, να καταλάβει, δημιουργώντας το δικό του φυσικό μυθιστόρημα.

Θέλω κάποιος να πει: Αυτό το μυθιστόρημα είναι ωραίο, επειδή δεν έχει αναστολές.

Καμπινέδες (μόνο τη γιαγιά μου έχω ακούσει να χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη!), μύγες, φυτά, λέξεις, οι ρίζες τους, ξεχασμένες αρχές, συζητήσεις αγνώστων στα διπλανά τραπέζια, ανθρώπινες σχέσεις, διάφορα άλλα, μα πάντα επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε, στη διάλυση ενός γάμου.

Όταν ένας γάμος πια τελειώσει και έχει μοιραστεί το τελευταίο κοινό σερβίτσιο στα δύο, μένει μια ακόμα μοιρασιά, αυτή των οικογενειακών φίλων.

Είναι παράξενο, αλλά οι άνθρωποι θεωρούν πως το διαζύγιο είναι μια καταστροφή μετά από την οποία τίποτα δεν είναι το ίδιο. Ο κόσμος πρέπει να χωριστεί στα δύο και η Έμμα κι εγώ να βρεθούμε ο καθένας σε διαφορετικό μισό. Ο κόσμος όμως δεν χωριζόταν. Ζούσαμε στην ίδια πόλη, ακόμη και το διαμέρισμά μου ήταν στο ίδιο τετράγωνο, παίρναμε τα ίδια λεωφορεία, ψωνίζαμε από τα ίδια μαγαζιά. Ένας από τους πωλητές με ρωτούσε όλη την ώρα για ποιο λόγο αγόραζα ψωμί, αφού λίγο πριν είχε αγοράσει και η γυναίκα μου.

9960948Πολύ μικρό βιβλιαράκι, ούτε 200 σελίδες, που κι όμως χώρεσε τόσα πολλά πράγματα και δοσμένα με σχεδόν ανάλαφρο τρόπο. Κάποια φάνταζαν λογικά και κάποια εντελώς παρανοϊκά, με έκανε να σημειώνω συνέχεια σελίδες! Post-it παντού ώστε να μπορώ να επανέλθω στα αγαπημένα μου σημεία.

Αν ακούγεται περίεργο είναι γιατί είναι! Με έναν υπέροχο τρόπο όμως! Πηδάει από το ένα θέμα στο άλλο, άλλα σημαντικά και άλλα ασήμαντα, άλλα ανθρώπινα και άλλα πιο υπαρξιακά, πιο μεταφυσικά. Δε σταματά να αναρωτιέται, ψάχνοντας απαντήσεις στα ζητήματα που τον απασχολούν, επισημαίνει πράγματα που δεν είχες συνειδητοποιήσει ποτέ πριν και κάνει μερικές απίθανες συνδέσεις.

Από πού προέκυψε αυτό το ενδιαφέρον για τις μύγες; Πείθω τον εαυτό μου πως είναι λόγω του μυθιστορήματος που θέλω να γράψω – ένα μυθιστόρημα με γωνίες, ανάλογο με την όραση της μύγας. Ένα μυθιστόρημα γεμάτο λεπτομέρειες, με μικρά και αόρατα για το γυμνό μάτι θέματα. Ένα καθημερινό μυθιστόρημα σαν τις μύγες. Να, γι’ αυτό σου λέω πως μου είναι απαραίτητες οι μύγες. Αυτά τα έντομα, που πετάνε πάνω από τα κεφάλια μας, λαγοκοιμούνται στο ταβάνι, κάνουν περίπατο πάνω στο τραπέζι, ενώ συγχρόνως κατοικοεδρεύουν και γεννάνε τις προνύμφες τους μέσα σε βρωμερά πτώματα και τις τρύπες της τουαλέτας. Μόνο αυτές είναι ικανές να συνδέσουν τους αιθέρες με το χθόνιο βασίλειο του καμπινέ.

Όπως είπα και πριν είναι μικρό, συνεπώς είναι και εξαιρετική επιλογή αν θέλετε να δείτε αν η γραφή του Georgi Gospodinov σας ταιριάζει.

Αν θέλω να είμαι βέβαια απόλυτα ειλικρινής, πολύ καλό το Φυσικό μυθιστόρημα αλλά όχι τόσο όσο το Περί φυσικής της μελαγχολίας.

39899853._SY475_Ήταν η πρώτη μου επαφή με τον συγγραφέα, μια επιλογή τυχαία, μου έκανε κλικ ο τίτλος (αυτή εκεί η μελαγχολία!) και λέω γιατί όχι, ας το δοκιμάσω.
Και μπορώ να πω πως για μένα ήταν η έκπληξη της χρονιάς!

Ξεκινώντας το ενθουσιάστηκα, μετά κάπου μπερδεύτηκα και μετά άρχισα να το πιάνω. Και μετά ξαναενθουσιάστηκα!
Σίγουρα όχι αυτό που περίμενα να διαβάσω (τι περίμενα άραγε;). Και σίγουρα πολύ καλύτερο από αυτό που ήλπιζα.

Πίσω μπρος στο χρόνο, μέσα έξω στο σώμα του αφηγητή, αναμνήσεις δικές του ή άλλων, μικρές ιστορίες που συνθέτουν μια μεγαλύτερη. Ιστορίες ανθρώπων και ζώων, δολοφόνων, θυμάτων και τεράτων.
Και στο κέντρο όλων αυτών ο Μινώταυρος. Όχι ο Μινώταυρος το τέρας, αλλά ο Μινώταυρος το εγκαταλελειμμένο παιδί, το ξεχασμένο στο σκοτεινό υπόγειο.

Το σοκ δεν οφείλεται στο ότι μοιάζει με ζώο, αλλά στο ότι κατά κάποιο τρόπο είναι άνθρωπος.

Μιλάει για την γέννηση και το θάνατο. Για την ενσυναίσθηση ή την έλλειψη της, για τους οικογενειακούς δεσμούς, την απώλεια και την εγκατάλειψη. Έχουμε λίγο από την ιστορία της Βουλγαρίας. Για τον χρόνο που περνάει, για την μελαγχολία και τα φθινόπωρα. Για το Θεό, την μνήμη και το ποιοι είμαστε. Για την ανθρώπινη ύπαρξη. Για θέματα προσωπικά και ταυτόχρονα καθολικά.

23129709“Έχω υπάρξει ο Μινώταυρος”, λέει σε μια συνέντευξη του ο συγγραφέας. “Εγώ και τα παιδιά της γενιάς μου ήμασταν Μινώταυροι όταν οι γονείς μας μας άφηναν πίσω για να πάνε να δουλέψουν στις πόλεις ή σε μέρη μακρινά. Είναι ένας πολύ προσωπικός μύθος αυτός του Μινώταυρου. Πολύ συχνά. Ο μύθος αυτός θεωρώ ότι είναι το σωστό παράδειγμα για το πώς αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους που είναι διαφορετικοί και περιθωριοποιημένοι. Τους παρουσιάζουμε ως τέρατα. Είναι ένας τρόπος για να μην αναλαμβάνουμε τις ευθύνες μας.”

Κανείς ακόμα δεν εφηύρε μια αντιασφυξιογόνο μάσκα κι ένα καταφύγιο απ’ τον χρόνο.

Φτιάχνει χρονοκάψουλες και τις γεμίζει με ιστορίες, σκέψεις και ιδέες. Συλλέγει, φτιάχνει λίστες και αποθηκεύει σε κιβώτια. Από την παιδική του ηλικίας, αποσπάσματα αναμνήσεων, κομμάτια Ιστορίας του κόσμου και ιστορίες προσώπων. Για μαμάδες και σπίτια και μετακομίσεις. Εκφράζει προβληματισμούς για την θνητότητα της μνήμης και συνδέει τον Θησέα με την υπερκατανάλωση κρέατος της σύγχρονης εποχής. Εκθειάζει τα εφήμερα πράγματα, μιλάει για λαβυρίνθους, προβληματίζεται για την ύπαρξη και την φύση του Θεού, κάνει αναφορές στην κβαντική φυσική (λιγάκι μόνο μην τρελαίνεστε), την δύναμη του παρατηρητή και την πολλαπλότητα επιλογών/εξόδων.
(Και πολλά πολλά ακόμη!!)

Γράφω σε πρώτο πρόσωπο, για να είμαι σίγουρος πως ζω ακόμα. Γράφω σε τρίτο πρόσωπο για να είμαι σίγουρος πως δεν είμαι απλή προβολή του δικού μου εγώ, πως είμαι τρισδιάστατος και έχω σώμα. Μερικές φορές πετά ω κάτω ένα ποτήρι και διαπιστώνω με ικανοποίηση πως πέφτει και σπάει. Αυτό σημαίνει πως υπάρχω και η ύπαρξή μου έχει συνέπειες.

-Η ιστορία του κόσμου μπορεί να γραφτεί από τη σκοπιά μιας γάτας, μιας ορχιδέας ή μιας πέτρας. Ή από τη σκοπιά του αυτιού των αμνών.
-Τι θα πει “αυτί των αμνών”;
-Είναι ένα φυτό.
-Και στην ιστορία του κόσμου που θα γραφτεί από το “αμνών αυτί” εμείς θα υπάρχουμε;
-Δεν ξέρω. Έχεις την εντύπωση ότι το αμνών αυτί υπάρχει στην ιστορία του κόσμου που γράφτηκε απ’τους ανθρώπους;

Σε μερικούς ανθρώπους η ενσυναίσθηση ενεργοποιείται με τον πόνο, σ’ εμένα μάλλον με την μελαγχολία.

Και πάντα επιστρέφει στην ενσυναίσθηση, την μελαγχολία και τον Μινώταυρο.
Και τελειώνει με μια αρχή.

Χωρίς να μπορεί να εξηγήσει γιατί, ήξερε πως το τέλος του κόσμου δεν ήταν το τέλος. Μετά από αυτό θα έπρεπε να επιζήσει, ν’αρχίσει από την αρχή.

13142142Γραμμένο με τον υπέροχα μη γραμμικό τρόπο του, με μια αγάπη, νοσταλγία και χιούμορ. Χαμογέλασα σε σημεία, ταυτίστηκα σε κάποια άλλα, μερικά με έβαλαν σε σκέψεις. Υπήρχαν κομμάτια που εκείνη την ώρα τα διάβασα δυο και τρεις φορές. και μετά την πρώτη ανάγνωση έχω επιστρέψει πολλές φορές να ξαναδιαβάσω αποσπάσματα και σελίδες ολόκληρες, που αν τις μαζέψεις όλες μαζί μη σου πω βγαίνει άνετα μια δεύτερη ανάγνωση. Και μέχρι το τέλος της χρονιάς σκέφτομαι σοβαρά να το ξαναδιαβάσω από την αρχή, κανονικά με τη σειρά.

Το πιο καταπιεστικό πράγμα στον λαβύρινθο είναι πως είσαι διαρκώς αναγκασμένος να επιλέγεις. Αυτό που μπερδεύει δεν είναι η έλλειψη εξόδου, αλλά η αφθονία “εξόδων”.

Καταλαβαίνω ότι μπορεί να μην ταιριάξει σε όλους, αλλά εμένα αυτό το βιβλίο μου μίλησε! Με τον τρόπο που είναι γραμμένο, με τους προβληματισμούς, για το ότι πολλά από αυτά είναι θέματα που με απασχολούν και σκέφτομαι κι εγώ. Υπήρχαν στιγμές που ένιωθα πως οι απροσδιόριστες σκέψεις μου παίρνουν μορφή και γίνονται λέξεις.
Θέτει σοβαρή υποψηφιότητα για τον τίτλο Καλύτερο Βιβλίο της Χρονιάς για εμένα!

Θα κρατήσω για πάντα την ερώτηση:

Ζουν άραγε αυτοί που κάποτε υπήρξαμε;


Σημείωσα τόοοσα πολλά αποσπάσματα και από τα δύο βιβλία, πάρτε μερικά ακόμη:

Σκέφτομαι ένα μυθιστόρημα μόνο από ρήματα. Καμιά επεξήγηση, καμιά περιγραφή. Μόνο το ρήμα είναι τίμιο, ψυχρό και ακριβές. Την αρχή τη σκεφτόμουν επί τρεις νύχτες. Άναβα το ένα τσιγάρο πίσω από το άλλο και στο τέλος δεν έγραψα τίποτα. Ποιο θα ήταν το πρώτο ρήμα; Τα πάντα μου φαίνονταν αδύναμα, ανακριβή. Όλα τα ρήματα έρχονταν δεύτερα. Όταν σταματάς στο ρήμα “γεννάω”, πάντα προηγείται το “συλλαμβάνω” και πριν απ’ αυτό το “συνουσιάζομαι” και πριν απ’ αυτό το “ποθώ” και ούτω καθεξής προς τα πίσω, μέχρι το άλλο “γεννάω”, σε έναν φαύλο, κλειστό κύκλο. Ρήματα σε όλα τα επίπεδα – η κυκλοφορία των υγρών μέσα στον οργανισμό, μια ταλάντωση των κυτταρικών μεμβρανών, ρήματα σε κυψελίδες.
Είμαι πεπεισμένος πως τα πάντα άρχισαν με ένα ρήμα.   (-Φυσικό μυθιστόρημα)

Αυτό μου αρέσει. Το φθαρτό. Κάτι σαν τις μύγες τη δεκαετία του ’60. Κανείς δεν τις θυμάται πια.   (-Φυσικό μυθιστόρημα)

Μέχρι σήμερα οι ονομασίες κολλούσαν στα πράγματα σε ένα αδιαίρετο όλον, όπως το υδρογόνο και το οξυγόνο σχημάτιζαν τα μόρια του νερού. Και όταν ο άνθρωπος κατάφερε να να διαχωρίσει το υδρογόνο από το οξυγόνο απελευθέρωσε απίστευτη ενέργεια. Φανταστείτε αυτή την ενέργεια πολλαπλασιασμένη εκατομμύρια φορές και θα πάρετε μια ιδέα του τι θα πάθουμε όταν οι ονομασίες διαχωριστούν τελειωτικά από τα πράγματα. Πιστεύω ότι δεν θα έχουμε απλώς μια έκρηξη, παρά κάτι πολύ πιο φοβερό. Για την ώρα δεν πρόκειται να το ονομάσω. Επειδή οι ονομασίες που επινοούμε δημιουργούν από μόνες τους αυτό που ονομάστηκε.   (-Φυσικό μυθιστόρημα)

Φοβάμαι μια ερώτηση. Είναι μια εφιαλτική ερώτηση, που μπορεί κυριολεκτικά να πηδήξει μπροστά σου από την επόμενη γωνία του δρόμου, να κρυφτεί στο ξεδοντιασμένο στόμα της γειτόνισσας ή να την τραυλίσει ο εφημεριδοπώλης. Κάθε κουδούνισμα του τηλεφώνου συνδέεται με αυτήν την ερώτηση. Ναι, τις πιο πολλές φορές κρύβεται στο ακουστικό του τηλεφώνου:
Πώς είσαι;   (-Περί φυσικής της μελαγχολίας)

μερικές φορές βρίσκομαι σε σπηλιά, άλλες σε μια μήτρα, κάτι που κατά βάση είναι το ίδιο – ένας τόπος προστατευμένος (απ’ τον χρόνο).   (-Περί φυσικής της μελαγχολίας)

Όταν την επόμενη μέρα με πήγαν στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, είχα μια έντονη αίσθηση πως όλος ο ζωολογικός κήπος είχε σφαγιαστεί, ταριχευθεί και μεταφερθεί εδώ μέσα σε μια νύχτα. Από τότε δεν μπήκα ποτέ ξανά σε τέτοιου είδους μαυσωλεία.  (-Περί φυσικής της μελαγχολίας)

Υπάρχει ένα είδος γραμματικής του γήρατος. Η παιδική και η νεανική ηλικία είναι γεμάτες ρήματα. Δεν μένεις σε ένα σημείο. Όλα μέσα σου μεγαλώνουν, ανθίζουν, αναπτύσσονται. Αργότερα τα ρήματα σιγά σιγά αντικαθίστανται από τα ουσιαστικά της μέσης ηλικίας. Παιδιά, αυτοκίνητο, δουλειά, οικογένεια – ουσιαστικά τα πράγματα των ουσιαστικών. Το γήρας είναι επίθετο. Μπαίνουμε στα επίθετα των γηρατειών – αργοί, απέραντοι, σκοτισμένοι, κρύοι ή διαφανείς σαν τζάμι.   (-Περί φυσικής της μελαγχολίας)

ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΚΑΝΟΥΝ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ
(ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΕΦΗΜΕΡΩΝ)
Τυρί- βρομάει
Μήλα- συρρικνώνονται, σαπίζουν
Σύννεφα – αλλάζουν συνεχώς πυκνότητα
Μαρμελάδα κυδώνι – κάνει μια στρώση μούχλας
Εραστές – γερνάνε, συρρικνώνονται (βλ. μήλα)
Παιδιά – μεγαλώνουν
Χιονάνθρωποι – λιώνουν
Γυρίνοι και κάμπιες – σωματικώς ασταθείς
Αν τραβήξουμε μια γραμμή, θα φανεί πως τίποτα το οργανικό δεν αξίζει να μπει σε συλλογή. Ο κόσμος είναι μια διαρκώς λήγουσα ημερομηνία λήξεως. Ένας εφήμερος, συρρικνούμενος, διαλυόμενος και (γι’ αυτό το λόγο) υπέροχος κόσμος.  (-Περί φυσικής της μελαγχολίας)


Και αφήνω και αυτό το ενδιαφέρον βιντεάκι με τον συγγραφέα, ωραία τα λέει:


Τα βιβλία κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ίκαρος σε μετάφραση Αλεξάνδρας Ιωαννίδου. Μπορείτε να διαβάσετε από το οπισθόφυλλο εδώ: Φυσικό μυθιστόρημα και Περί φυσικής της μελαγχολίας.


Για τον συγγραφέα:

e15922c884063591854c8e8aO Georgi Gospodinov (Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ) γεννήθηκε στην πόλη Γιάμπολ της Βουλγαρίας το 1968. Είναι ένας από τους πιο μεταφρασμένους Βούλγαρους συγγραφείς μετά το 1989, ενώ συγκαταλέγεται στους πιο εφευρετικούς και τολμηρούς λογοτέχνες της Ευρώπης.

Το πρώτο του μυθιστόρημα Estestven roman κυκλοφόρησε το 1999 (Φυσικό μυθιστόρημα – Ίκαρος, 2020) και έγινε διεθνές μπεστ σέλερ, μεταφράστηκε σε 24 γλώσσες και χαρακτηρίστηκε από το New Yorker ως ένα «αναρχικό-πειραματικό ντεμπούτο».

Το δεύτερο μυθιστόρημά του Περί φυσικής της μελαγχολίας (Ίκαρος, 2018) είχε θερμή υποδοχή από τη διεθνή κριτική, κέρδισε πολλά λογοτεχνικά βραβεία στην κατηγορία Καλύτερου Μυθιστορήματος, μεταξύ άλλων το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος στη Βουλγαρία (2013), το ελβετικό διεθνές βραβείο Jan Michalski Preis (2016) και το πολωνικό διεθνές βραβείο Angelus (2019), ενώ συμπεριλήφθηκε και στη μακρά λίστα τεσσάρων διεθνών λογοτεχνικών βραβείων της Ευρώπης: Premio Strega Europeo, Premio Gregor von Rezzori, Brueke Berlin Preis και Haus der Kulturen der Welt Preis. Έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 10 γλώσσες.

Ο Georgi Gospodinov έχει διδάξει στο Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής του Πανεπιστήμιου Humboldt στο Βερολίνο. Επίσης, εργάστηκε ως επισκέπτης συγγραφέας στο Berliner Künstlerprogramm des DAAD και στο Wissenschaftskolleg zu Berlin.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s